Wojtowicz Witold

dr hab., profesor instytutu
Pracownia Literatury Średniowiecza
witold.wojtowicz@ibl.waw.pl, witold.wojtowicz@interia.pl

 

 

 

 

 

 

 

 


Główne kierunki zainteresowań naukowych:

Przedmiot moich badań: społeczne i kulturowe uwarunkowania literatury dawnej na obszarze kultury dworskiej XVI stulecia (tu m.in książka „Szkice o poezji obscenicznej i satyrycznej Andrzeja Krzyckiego”, Szczecin 2002) oraz w kręgu tzw. „literatury mieszczańskiej” (rozprawa habilitacyjna pt. „Między literaturą a kulturą. Studia o »literaturze mieszczańskiej« przełomu XVI i XVII wieku”, Szczecin 2010 oraz Szczecin 2012, skrócony, zmieniony i uzupełniony przekład pt. „Studien zur „bürgerlichen Literatur“ um die Wende vom 16. zum 17. Jahrhundert”, übers. von K. Ritthaler, Peter Lang Verlag, Frankfurt am Main 2015). W kulturze XVIII wieku uwagę przyciągał literaturo- i kulturoznawczy aspekt zanikania europejskich tradycji religijnych („Milczenie bogów. Szkice i studia o liryce oświecenia”, Warszawa 2006).
Interesuję się także – w obrębie mediewistyki literackiej – problemem piśmienności i oralności przekazów (tu m.in. prace o „Legendzie o św. Aleksym”, „Kronice” tzw. Galla Anonima czy „Carmen Mauri”).
Mediewistyczne zainteresowania badawcze wyrażają także redakcje naukowe o tymże profilu (wespół z prof. zw. Andrzejem Dąbrówką): „Onus Athlanteum. Studia nad kroniką biskupa Wincentego” (2009), „Nobis operique favete. Studia nad Gallem Anonimem” (2017) (tu współredaktorem był także prof. UAM Edward Skibiński), czy „Mikołaj z Wilkowiecka i tradycje dramatu liturgicznego” (w przygotowaniu).
Obecne zainteresowania związane są m.in. z recepcją zachodnich narracji epickich (szerzej wątków narracyjnych) w twórczości polskiej (czy związanej z kulturą Polski) aż po XVII stulecie. W ostatnich latach koncentruję się zatem na problematyce mediewistycznej i mediewalistycznej.

Publikacje

Książki

„Szkice o twórczości obscenicznej i satyrycznej Andrzeja Krzyckiego” (WNUS, Szczecin 2002)
W 2002 roku ukazała się w Wydawnictwie Naukowym Uniwersytetu Szczecińskiego monografia „Szkice o twórczości obscenicznej i satyrycznej Andrzeja Krzyckiego”. Praca stanowi rozszerzoną i zmienioną wersję czterech początkowych rozdziałów pracy doktorskiej, która została napisana pod kierunkiem ś.p. prof. dr hab. Jerzego Woronczaka. Recenzentem monografii był prof. dr hab. Maciej Włodarski. Książka otrzymała nagrodę rektorską III stopnia w 2003 roku.

W roku 2006 została wydana praca „Milczenie bogów. Szkice i studia o liryce oświecenia” (DiG, Warszawa 2006).
Przedmiot rozważań książki „Milczenie bogów” stanowi twórczość wybitnych poetów polskiego Oświecenia. Zajmuję się poezją Tomasza Kajetana Węgierskiego, twórczością Adama Naruszewicza i Stanisława Trembeckiego, późnymi lirykami Franciszka Dionizego Kniaźnina. Rozważania kończę rozdziałem poświęconym „Odom napoleońskim” Kajetana Koźmiana. Teksty badam w perspektywie procesów prowadzących od myślenia opartego na prymacie sacrum ku wizji świata budowanego w oparciu o nowy porządek społeczny i kulturowy, charakterystyczny dla nowoczesności. Analizy pokazują, w jaki sposób klasyczne motywy i toposy literackie ulegają przemianie, a także tracą swój światopoglądowy sens.
Recenzentem rozprawy był prof. dr hab. Marcin Cieński i prof. dr hab. Jakub Z. Lichański. Monografia uzyskała w roku 2006 dofinansowanie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz dof. z rezerwy rektorskiej prorektora US prof. dr hab. Andrzeja Witkowskiego.
link: http://www.dig.com.pl/index.php?s=karta&id=493

W roku 2007 udało się sfinalizować wydanie przekładu książki „Teoria parodii. Lekcja sztuki XX wieku” Lindy Hutcheon („Atut” 2007), do której napisałem wstęp i wystąpiłem w charakterze współtłumacza.
„Teoria parodii” Lindy Hutcheon, studium teorii sztuki XX wieku, to klasyczna już monografia z zakresu estetyki. Autorka znana jest jako teoretyk kultury i krytyk literacki, specjalistka od literatury kanadyjskiej, choć ceni się ją także jako teoretyczkę feminizmu (i ironii), jak również jako znakomitego krytyka sztuki. Interdyscyplinarność powoduje, że jej książki zaskakują ciekawymi i wieloaspektowymi analizami, obejmującymi szerokie obszary kultury. „Teoria parodii” jest świadectwem wspomnianych szerokich zainteresowań badaczki (rozważania dotyczą zarówno obrazów René Magritte’a, utworów Karlheinza Stockhausena, Petera Maxwella Daviesa, powieści Itala Calvina czy Johna Fowlesa, jak i „Gwiezdnych wojen”). Hutcheon wskazuje na rolę parodii w badaniu czy interpretowaniu rzeczywistości kulturowej – zarówno minionej, jak i współczesnej sztuki XX wieku. Parodia staje się centralnym punktem oglądu współczesnej sztuki, jest lekcją daną nam przez samą sztukę.
link: http://www.atut.ig.pl/?204,teoria-parodii
Praca dostępna także na Academia.edu, link https://www.academia.edu/31605793/L._Hutcheon_Teoria_parodii

Na przełomie lat 2009-2010 ukazał się tom: „Onus Athlanteum. Studia nad kroniką biskupa Wincentego” pod red. Andrzeja Dąbrówki i Witolda Wojtowicza, IBL PAN, Warszawa 2009
http://www.staropolska.pl/reklama/Onus.html

We wrześniu 2010 wydana została przez Wydawnictwo Naukowe US książka habilitacyjna:
Między literaturą a kulturą. Studia o „literaturze mieszczańskiej” przełomu XVI i XVII wieku, Szczecin 2010

W prezentowanej książce autor analizuje grupy utworów określonych przez wydawcę, Karola Badeckiego, mianem „literatury mieszczańskiej”. Jest to spojrzenie na pewien obszar literatury pod kątem przemian społeczno-kulturalnych przełomu wieków XVI i XVII. Jednym z podstawowych celów rozprawy było nie tylko opisanie roli literatury popularniej (w interesującym zakresie przedmiotowym), lecz także omówienie, w jaki sposób w dotychczasowej refleksji ujmowano tę rolę. Szczególne znaczenie przypada tu postaci Sowizdrzała i jego „kontynuacji” w „literaturze sowizdrzalskiej”.

W końcu czerwca 2012 ukazał się dodruk książki, w którym uwzględniono poprawki redakcyjne. Po zakończeniu sprzedaży w roku 2015 książka dostępna jest na  Academia.edu, link https://www.academia.edu/31605733/Między_literaturą_a_kulturą_Studia_o_literaturze_mieszczańskiej_przełomu_XVI_i_XVII_wieku

W roku 2015 ukazał się natomiast skrócony, zmieniony i uzupełniony przekład pt. Studien zur „bürgerlichen Literatur“ um die Wende vom 16. zum 17. Jahrhundert (übersetzt von K. Ritthaler, Peter Lang Verlag, Frankfurt am Main 2015).
link:https://www.peterlang.com/view/product/18487?rskey=OX8tFP&result=3

W roku 2017 wydano tom „Nobis operique favete. Studia nad Gallem Anonimem”, pod redakcją Andrzeja Dąbrówki, Edwarda Skibińskiego i Witolda Wojtowicza, Warszawa IBL PAN 2017.
link: http://wydawnictwo.ibl.waw.pl/serie-wydawnicze/studia-staropolskie.-series-nova/zapowiedzi

Ważniejsze rozprawy i artykuły

  • Nowa estetyka prozy »Czarnych kwiatów« C. K. Norwida, „Litteraria” 1994, s. 5-23
  • Umberto Eco i światy możliwe, „Pamiętnik Literacki” 1997, z. 2, s. 78-96
  • Marchołt i mnemonika wieków średnich, „Pamiętnik Literacki” 2000, z. 3, s. 35-55
  • Korybut Koszyrski i historia literatury nieschludnej. Przyczynek do recepcji obscenów Andrzeja Krzyckiego, „Prace Literackie” 2000, s. 21-31
  • O Michale Bachtinie, ludowej kulturze śmiechu i …, „Stylistyka” 2001, s. 261-281
  • Czy Marchołt jest błaznem?, „Przegląd Humanistyczny” 2001, z. 4, s. 65-75
  • »Narrenschiff« Michela Foucaulta”, „Przegląd Humanistyczny” 2004, z. 4, s. 75-83
  • Niektóre aspekty retoryczne »Prologu« »Kroniki« Mistrza Wincentego, [w:] Teatr wymowy. Formy i przemiany retoryki użytkowej, red. J. Sztachelska, J. Maciejewski, E. Dąbrowska,  Białystok 2004, s. 41-51  [tekst dostępny online – http://www.mediewistyka.net/content/view/203/40/  ]
  • Tradycje tekstu staropolskiej »Legendy o św. Aleksym«, „Wiener Slavistisches Jahrbuch” 2004, s. 171-194
  • Tragizm historii w »Odach« Franciszka Dionizego Kniaźnina, [w:] Problemy tragedii i tragizmu. Studia i szkice, red. H. Krukowska, J. Ławski, Białystok 2005, s. 203-223
  • Prolog »Legendy o św. Aleksym«, „Pamiętnik Literacki” 2006, z. 3, s. 153-166
  • Podróż do pustego nieba, „Dyskurs” 2006, s. 57-71
  • O „Szczęśliwości” Adama Naruszewicza. Przyczynek do idei wielkiego łańcucha bytu, „Wiener Slavistisches Jahrbuch” 2006, s. 165-177
  • Prolog »Legendy o św. Aleksym« w kontekście współczesnych badań nad retoryką tekstu późnośredniowiecznego, [w:] Perspektywy polskiej retoryki, red. B. Sobczak, H. Zgółkowa, Poznań 2007, s. 211-221.
  • »Oda do J.W.N.B.K.S.« Stanisława Trembeckiego, „Ruch Literacki” 2007, z. 1, s. 95-102
  • Między oralnością a pismem. Kilka uwag o staropolskiej »Legendzie o św. Aleksym«, „Pamiętnik Literacki” 2007, z. 2, s. 185-206
  • Czy można »przepisać« polskie oświecenie?, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2007, s. 35-52
  • Parodia w „Sowizdrzale” i tak zwanej „literaturze sowizdrzalskiej”. Kilka uwag, [w:] Literatura staropolska w dydaktyce uniwersyteckiej, red. J. Okoń i M. Kuran, Łódź 2007, s. 227-235
  • Spes in Te. O „Odach napoleońskich” Kajetana Koźmiana, „Prace Literackie” 2007, s. 5-20
  • Konstruowanie „literatury mieszczańskiej”. Kilka uwag o koncepcji Stanisława Grzeszczuka, „Litteraria Copernicana” 2008, z. 2, s. 68-91
  • Memoria und Mnemotechnik in der Chronica Polonorum vom Bischof Vincentius (ca. 1150-1223), [w:] Culture of Memory in East Central Europe in the Late Middle Ages and the Early Modern Period, ed. R. Wójcik, Poznań 2008, s. 129-137
  • Ateny i pamięć. Kilka uwag o założeniach ideowych „Kroniki” Mistrza Wincentego, [w:] Narracja, historia, fikcja. Dawne kultury w historiografii i literaturze, red. Ł. Grutzmacher, Ośrodek Badań Interdyscyplinarnych „Artes Liberales” UW: Warszawa 2009, s. 87-99
  • Memoria i uczta. Kilka uwag o założeniach ideowych „Kroniki“ Mistrza Wincentego, [w:] Onus Athlanteum. Studia nad Kroniką biskupa Wincentego, Pod redakcją Andrzeja Dąbrówki i Witolda Wojtowicza, IBL PAN: Warszawa 2009, s. 337-348
  • „Z chłopa król” Piotra Baryki. Karnawał i mitologia indoeuropejska, w: Miscellanea literackie i teatralne (od Kochanowskiego do Mrożka). Profesorowi Janowi Okoniowi od przyjaciół i uczniów, red. K. Płachcińska, M. Kuran, t. II, Łódź 2010, s. 407–423.
  • O „procesie cywilizacyjnym” i „mieszczańskim” języku poetyckim, „Stylistyka” 2010, s. 239–261
  • „Proces cywilizacyjny” Norberta Eliasa i staropolska „literatura mieszczańska”, [w:] Literatura dawna a współczesna humanistyka, red. K. Obremski, Toruń 2010, s. 137-188
  • Problem odbiorcy i czytelnika. Wokół parodystycznych nawiązań do epistolografii w korpusie „literatury mieszczańskiej” Karola Badeckiego, [w:] Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej , t. 1: Stulecia XV–XVII, red. P. Borek, M. Olma, Kraków 2011, s. 345-362
  • Podróż do Cocagne. „Peregrynacja Maćkowa”, [w:] Proza staropolska, red. K. Płachcińska, M. Bauer, Łódź 2011, s. 167-189
  • Reprezentacje cielesności w pięcioksięgu „literatury mieszczańskiej” Karola Badeckiego, „Litteraria Copernicana” 2012, nr 1, s. 70-79
  • Problem odbiorcy i czytelnika. Wokół problemu fikcjonalizacji w korpusie „literatury mieszczańskiej” Karola Badeckiego, [w:] „Sarmackie theatrum VI: Między tekstami, red. M. Jarczykowa, A. Sitek, Katowice 2012, s. 29-45
  • Tarda loquendi facultas – tożsamość tzw. Galla Anonima w kontekście listów i epilogów „Gestów”, „Pamiętnik Literacki” 2013, z. 3, s. 5-38
  • Galla Anonima cause scribendi, „Śląskie Studia Polonistyczne” 2013, nr 2, s. 7-19
  • Pomiędzy oralnością a piśmiennością: tzw. „Carmen Mauri” (XII–XVI stulecie). Problemy historii tekstu epickiego i jego recepcji, „Historia Slavorum Occidentis” 2013, nr 2, s. 13-42
  • Zjawisko autoparodii w późnej liryce Franciszka Dionizego Kniaźnina, „Ruch Literacki” 2014, z. 2, s. 197-208
  • „Nie lękaj się mię tym razem”. Ciekawe spotkanie mistrza Polikarpa, [w:] „Widzenie Polikarpa. Średniowieczne rozmowy człowieka ze śmiercią”, red. A. Dąbrówka, P. Stępień, Warszawa 2014, s. 140-168
  • Jan z Dąbrówki o Prologu Kroniki Wincentego, [w:] Komentarz Jana z Dąbrówki do Kroniki biskupa Wincentego, red. A. Dąbrówka, M. Olszewski, Warszawa 2015, s. 227-237
  • Konstruowanie Galla. Problem oralności jako problem interpretacyjny tekstu, „Litteraria Copernicana”, 2016, nr 3, s. 119-131
  • Nobis operique favete. Studia nad Gallem Anonimem, red. A. Dąbrówka, E. Skibiński, W. Wojtowicz, Warszawa 2017 – tu Wstęp, s. 7-18 (współautorstwo) , Epilog. 433-447 (współautorstwo) oraz „Nobis hoc opus recitate”. Kilka uwag o fikcji oralności w Kronice Anonima tzw. Galla, s. 281-304
  • Gall Długosza – o prologu i epilogu „Roczników”, [w:] Jan Długosz – w kręgu badań historyków i literaturoznawców, red. T. Giergiel, Sandomierz 2017, s. 21-41
  • Parodie und die altpolnische „Eulenspiegelliteratur”, „Eulenspiegel-Jahrbuch” 2014-2017, Bd. 54-55, s. 27-48
  • Epika zachodnioeuropejska i możliwości jej recepcji w warunkach polskiej kultury średniowiecznej. Uwagi wstępne, [w:] Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski, red. J. Banaszkiewicz, A. Dąbrówka, P. Węcowski, Warszawa 2018, s. 59-78
  • Uwagi o modelu epiki i transmisji epiki w Kronice Anonima tzw. Galla, [w:] Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski…, s. 79-87
  • Waltharius, [w:] Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski… s. 89-104
  • Tzw. Carmen Mauri, [w:] Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski…, s. 105-125
  • Obraz memorialny Troi u Galla Anonima i jego konteksty, [w:] Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski…, s. 127-142
  • Moralitet „Komedyja Justyna i Konstancyjej” Marcina Bielskiego a karnawał, „Pamiętnik Literacki” 2018, z. 4, s. 39-63
  • „Okrutny żal”. Figliki Mikołaj Reja a dramatyzacje liturgiczne, „Teksty Drugie” 2019, nr 2, s. 171-186
  • Nowe wydania – stare podręczniki. Kilka uwag o akademickim Sępie, "Folia Litteraria Polonica" 2019, z. 2, s. 41-71
  • Fingierte Oralität als kulturprägendes Element der altpolnischen "Eulenspiegel"-Literatur, "Zeitschrift für Slawische Philologie" 2019, Hft 2, s. 371-399
  • Experimentum virtutis Frydrusza Herburta, poenitentia Bolesława albo o interpretowaniu utworów Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, "Śląskie Studia Polonistyczne" 2019, z. 2, s. 37-43 
  • Specimen pudoris, czyli o rozmowie Jakuba Pizona z Lukrecją w epigramatach Andrzeja Krzyckiego, „Pamiętnik Literacki” 2020, nr 2, s. 39-51

Niektóre spośród tekstów są dostępne  w wersji cyfrowej na stronach autora na portalu Academia
https://ibl.academia.edu/WitoldWojtowicz
oraz na ResearchGate
https://www.researchgate.net/profile/Witold_Wojtowicz
a także w bazie BazHum
http://bazhum.muzhp.pl/autor/Wojtowicz/Witold/

Recenzje, omówienia

  • S. Lisewska, W. Wojtowicz: [omówienie] Gatunki okołoliterackie. Konferencja naukowa – 27-28 XI 2000 Szczawno Zdrój, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2001, z. 1/2 s. 143-151
  • O pamięci niemieckiego piechura w 50 lat po wojnie [rec. W. Buscher: Berlin-Moskwa. Podróż na piechotę, tłum. R.Makarska, Wołowiec 2004], „Borussia. Kultura. Historia. Literatura” 2008 [nr 42], s. 243-246

Przekłady

W roku 2007 udało się sfinalizować wydanie przekładu książki „Teoria parodii. Lekcja sztuki XX wieku” Lindy Hutcheon („Atut” 2007), do której napisałem wstęp i wystąpiłem w charakterze współtłumacza.
„Teoria parodii” Lindy Hutcheon, studium teorii sztuki XX wieku, to klasyczna już monografia z zakresu estetyki. Autorka znana jest jako teoretyk kultury i krytyk literacki, specjalistka od literatury kanadyjskiej, choć ceni się ją także jako teoretyczkę feminizmu (i ironii), jak również jako znakomitego krytyka sztuki. Interdyscyplinarność powoduje, że jej książki zaskakują ciekawymi i wieloaspektowymi analizami, obejmującymi szerokie obszary kultury. „Teoria parodii” jest świadectwem wspomnianych szerokich zainteresowań badaczki (rozważania dotyczą zarówno obrazów René Magritte’a, utworów Karlheinza Stockhausena, Petera Maxwella Daviesa, powieści Itala Calvina czy Johna Fowlesa, jak i „Gwiezdnych wojen”). Hutcheon wskazuje na rolę parodii w badaniu czy interpretowaniu rzeczywistości kulturowej – zarówno minionej, jak i współczesnej sztuki XX wieku. Parodia staje się centralnym punktem oglądu współczesnej sztuki, jest lekcją daną nam przez samą sztukę.
link: http://www.atut.ig.pl/?204,teoria-parodii
Praca dostępna także na Academia.edu, link https://www.academia.edu/31605793/L._Hutcheon_Teoria_parodii

Inne publikacje

  • O wilku z Gubbio, śmierci, komizmie i realizmie w kulturze wieków średnich, „Warsztaty Polonistyczne” 2000, z. 2, s. 100-105
  • »Mowa o godności człowieka« Giovanniego Pica della Mirandoli jako wprowadzenie do kultury renesansu, „Warsztaty Polonistyczne” 2000, z. 4, s. 40-50
  • »Aleksy, Aleksy, Aleksy…«. O Świętej Famijanie Kazimiery Iłłakowiczówny, „Polonistyka” 2003, z. 3, s. 49-54
  • »Legenda o świętym Aleksym« o piśmie i słowie pisanym, „Polonistyka” 2008, z. 4, s. 44-47


Ważniejsze prace w przygotowaniu

Przygotowywana książka o recepcji prozy (zachodnich narracji epickich, szerzej wątków narracyjnych) w twórczości polskiej (czy związanej z kulturą Polski) aż po XVII stulecie.
Tom "Studiów staropolskich" (redakcja wespół z prof. A. Dąbrówką) „Mikołaj z Wilkowiecka”

Udział w życiu naukowo-organizacyjnym, udział w projektach badawczych

  • W roku 2014 roku wraz Marią Barłowską (UŚ), Dariuszem Dybkiem (UWr) i Michałem Kuranem (UŁ) rozpoczęliśmy wydawanie półrocznika „Meluzyna. Dawna Literatura i Kultura”. Pismo poświęcone jest, najogólniej ujmując, dawnej polskiej literaturze i kulturze (od stulecia X po wiek XVIII) oraz jej kontekstom ogólnoeuropejskim, autorami zaś są młodzi badacze piśmiennictwa staropolskiego. Pismo przyjęto do bazy DOAJ w kwietniu 2019 roku, co poprzedza aplikowanie do bazy SCOPUS.
  • Udział w pracach „Stałego Komitetu Mediewistów”

Granty (po habilitacji)

  • „Studien zur „bürgerlichen Literatur“ um die Wende vom 16. zum 17. Jahrhundert”, grant Nr 0232/FniTP/H31/80/2011 (kierownik) (2011-2014)
  • „Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski”, grant Nr 11H13 0222 82, jako wykonawca – kierownicy prof. Jacek Banaszkiewicz (IH UW), prof. Halina Manikowska (IH PAN) (2014-2017)
  • "Wzajemne stereotypy Polaków i Niemców i ich wpływ na historiografię obu narodów w XIX i XX wieku" (2018/31/B/HS3/02083) – jako wykonawca, kierownik prof. Andrzej Pleszczyński (UMCS) (2019-2022)


 

 

 

 

 

 

 

Logo Słownika Polszczyzny XVI wieku

 

Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk

ul. Nowy Świat 72, 00-330 Warszawa, tel. (22) 826-99-45, 6572-895, faks. (22) 826-99-45