plen

Teresa Dobrzyńska-Janusz

Teresa Dobrzyńska-Janusz

dr hab.,
Pracownia Poetyki Teoretycznej (współpracowniczka)

e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Główne kierunki zainteresowań naukowych

  • poetyka,
  • stylistyka,
  • teoria tekstu,
  • teoria dyskursu,
  • semantyka i pragmatyka językoznawcza,
  • metaforologia,
  • wersologia.


Wybrane publikacje

Książki

  • [wraz z Z. Kopczyńską i L. Pszczołowską:] Znaczenie wyboru formy wiersza. Warszawa 2008.
  • Tekst - styl - poetyka. Zbiór studiów. Kraków 2004.
  • Mówiąc przenośnie... Studia o metaforze. Warszawa 1994.
  • Tekst. Próba syntezy. Warszawa 1993.
  • Metafora. Wrocław 1984.
  • [wraz z Z. Kopczyńską:] Tonizm. Wrocław 1979.
  • Delimitacja tekstu literackiego, Wrocław 1974.

Rozprawy i artykuły

  • Interpretacja utworu poetyckiego w świetle pytań o status podmiotu i rolę języka w kreowaniu obrazu rzeczywistości (refleksje przy lekturze wiersza Piotra Matywieckiego XXX). W: Ludzie i teorie. Kręgi zażyłości. Warszawa 2026.
  • Oś aksjologiczna: przewartościowania i degradacje. W: Wertykalizm w kulturze. Warszawa 2026.
  • Formy wiersza w przekładzie. W: Академик Cветозар Петровић – теоријски, методолошки и компаратистички аспекти проучавања књижевности. Нови Сад – Сеул 2025.
  • Słowo w poezji i w refleksjach metajęzykowych Tadeusza Różewicza. „Idiolekty” 2025 nr 2.
  • Rola języka i środków stylistycznych w kreowaniu obrazu świata. Interpretacja. (Bolesław Leśmian „Pszczoły”). W: Odczytywanie. Interpretacje utworów literackich w Olimpiadzie Literatury i Języka Polskiego. Warszawa 2025.
  • Człowiek w wielkim mieście. Interpretacja porównawcza (C. Norwid, „Stolica” i J. Tuwim, „Ruch”). W: Odczytywanie. Interpretacje utworów literackich w Olimpiadzie Literatury i Języka Polskiego. Warszawa 2025.
  • Slavic Comparative Metrics (SCM) – research program and the circumstances of its implementation. „Colloquia Humanistica” 2025 nr 14.
  • Poetyckie strategie Piotra Mitznera: rozbawienie, kpina, sarkazm. W: Radość życia w języku, literaturze i wybranych tekstach kultury. Warszawa 2025.
  • Promotorzy myśli strukturalnej w Polsce. O edycji listów Marii Renaty Mayenowej, Romana Jakobsona i Krystyny Pomorskiej. „Teksty Drugie” 2025 nr 4.
  • Ostrość widzenia w starości (na podstawie późnych wierszy Czesława Miłosza). W: To nie jest świat dla starych ludzi? Starość jako wartość. Warszawa 2025 [zmieniona wersja artykułu Motywy oczu, ślepoty i światła w późnej twórczości Czesława Miłosza. „Colloquia Litteraria” 2011 nr 2 (zeszyt poświęcony Czesławowi Miłoszowi)].
  • Relacje i (re)interpretacje. Różne wersje opowieści biograficznej w „Poczuciu kresu” Juliana Barnesa. W: Kontrast i analogia w kulturze. Warszawa 2024.
  • Wypowiedzi metaforyczne wobec opozycji „prawda – fałsz / kłamstwo”. W: Prawda, kłamstwo, przemilczenie w literaturze pięknej i wybranych tekstach kultury. Warszawa 2024.
  • Sztuka przekładu wobec badań semantyki form wierszowych (analiza dwóch wersji Psalmu 42 – tłumaczenia wersetem biblijnym i adaptacji wierszem sylabicznym). W: Wokół (teorii) wiersza. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2024 nr 12.
  • Poetyckie sposoby wyrażania ocen. Wartościująca funkcja formy metrycznej w wierszu Juliana Tuwima „Ruch”. „Poradnik Językowy” 2023 z. 9 (artykuł dedykowany pamięci Profesora M. Głowińskiego).
  • O wtórnych gatunkach mowy w utworach literackich. Wyznanie w wierszu Leopolda Staffa „Podwaliny”, Pamięci Profesora Stanisława Gajdy – badacza stylu i dyskursu. „tekst i dyskurs / text und diskurs”, Warszawa-Rzeszów 2023 t. 17.
  • Pamięci Profesora Grzegorza Grochowskiego. „Tekst i Dyskurs / Text und Diskurs”, Warszawa-Rzeszów 2023 t. 17.
  • Cierpki smak rajskich jabłuszek. Nazwa przedmiotu w różnojęzycznych wersjach tekstu literackiego a rozbieżne interpretacje utworu. „Linguistica Copernicana” 2022 t. XIX (artykuł poświęcony pamięci prof. J. Wajszczuk).
  • Twórcze użycie języka w tekście literackim (Analiza wiersza Urszuli Kozioł „Jest mi miałko…” w ramach założeń poetyki lingwistycznej). „Poradnik Językowy” 2022 nr 7 (artykuł poświęcony pamięci dr Z. Kopczyńskiej w 40. rocznicę śmierci).
  • Głoski i okrzyki. Osobliwości prozodyjne i znaczeniowe wykrzykników emotywnych oraz sposoby ich użycia w wypowiedziach ustnych i w tekstach pisanych. W: „Od uwielbienia do wzgardy”. O języku emocji w różnych typach dyskursu. Warszawa 2021.
  • Deskrypcje wieloelementowe w liryce opisowej: wygląd vs. ogląd. W: Powiększenie i intensyfikacja w kulturze. Warszawa 2021.
  • Szyderczy obraz współczesnej cywilizacji w poemacie Tadeusza Różewicza „Recycling”. „Teologia Polityczna co Tydzień” 2021 nr 288.
  • Recycling abused: Tadeusz Różewicz’s bitter remarks on contemporary civilisation practices in his poem The Recycling. In: Recycling in Literature and Culture. Sofia 2021.
  • Dręcząca nieoczywistość znaku (na podstawie opowiadania Vladimira Nabokova „Znaki i symbole”). W: Człowiek jako znak. Tom jubileuszowy dla uczczenia 70-lecia prof. dr. hab. Z. Klocha. Warszawa 2021.
  • Rymowane dedykacje Romana Lotha. Komentarz wersologiczny. W: Jak się z wami zrosło moje życie. Prace dedykowane Profesorowi Romanowi Lothowi. Warszawa 2011.
  • Kilka uwag o roli metafory w badaniach języka i tekstów artystycznych. W: Człowiek. Słowo. Świat. Księga wydana z okazji jubileuszu prof. J. Puzyniny. Warszawa 2010.
  • Metafora w dyskursie politycznym jako środek perswazji. W: Styl – dyskurs – media. Łódź 2010.
  • Medytacja: gatunek mowy i jego realizacje tekstowe. W: Medytacja. Postawa intelektualna, sposób poznania, gatunek dyskursu. Warszawa 2010.
  • Lingwistyka tekstu w Polsce i w Niemczech – geneza, stan i perspektywy. Rozmowa z prof. Teresą Dobrzyńską, prof. Wolfgangiem Heinemannem i prof. Zdzisławem Wawrzyniakiem. W: Lingwistyka tekstu w Polsce i w Niemczech. Pojęcia, problemy, perspektywy. Wrocław 2009.
  • Metafora w dyskursie politycznym, „Stylistyka” 2009, XVIII.
  • Zabawy językowe jako forma perswazji w dyskursie publicznym. „Stylistyka” 2008, XVII: Znaczenie i styl.
  • Zatrzymać czas. O językowych i tekstowych sposobach zatrzymywania czasu w utworach poetyckich. „Stylistyka” 2007, XVI: Styl i czas.
  • „Bohomaz” i „bachur”. Z zagadnień stylistyki wypowiedzi w kontaktach środowisk różnojęzycznych. W: Literatura. Historia. Dziedzictwo. Prace ofiarowane Profesor Teresie Kostkiewiczowej. Warszawa 2006.
  • Bachtinowska koncepcja gatunków mowy i jej polskie kontynuacje. W: Poetyka. Polityka. Retoryka. Warszawa 2006.
  • Tekst i dyskurs we współpracy z pamięcią. W: Spotkania. Księga jubileuszowa dla Profesora Aleksandra Wilkonia. Katowice 2005.
  • Międzystylowe pożyczki gatunkowe jako źródło odnowy poetyki w czasach przełomów. W: Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 2: Tekst a gatunek. Katowice 2004.
  • Opowiadanie i wiersz. O użyciu form wierszowych w utworach narracyjnych. W: Opowiadanie w perspektywie porównawczej. Kraków 2004.
  • Konotacje nazw w kontaktach międzykulturowych. „Stylistyka”, t. XI: Stylistyka a poetyka. Opole 2002.
  • [autorstwo części haseł w:] Słownik pojęć i tekstów kultury. Warszawa 2002.
  • „Mój intymny mały świat” a poetyckie sposoby konceptualizacji. Metafora. W: Osoba w literaturze i komunikacji literackiej. Warszawa 2000.
  • Poetyckie sposoby konceptualizacji: Obraz Jesienina w wierszu Tadeusza Kubiaka „Wagankowskoje kładbiszcze”. W: W zwierciadle języka i kultury. Lublin 1999. [Tom jubileuszowy na 40-lecie pracy naukowej Prof. J. Bartmińskiego].
  • Rzeczy w świecie poety. W: Profilowanie w języku i w tekście. Lublin 1998.
  • Tekst – kategoria stara i nowa. W: Wiedza o literaturze i edukacja. Warszawa 1996.
  • Tekst, artykuł hasłowy. W: Współczesny język polski. Wyd. I. Wrocław 1993 [w serii Encyklopedia Kultury Polskiej XX wieku]. Wyd. II: Lublin 2001.
  • Nazwy własne w użyciach tropicznych. Casus antonomazji. W: Studia o tropach. T. 2. Wrocław 1992.
  • [wraz z L. Pszczołowską:] Wiersz a recytacja. „Pamiętnik Literacki” 1982 z. 3–4.
  • Antyczne wątki myślenia o metaforze w pismach staropolskich. W: Studia o metaforze. T. 1. Wrocław 1980.
  • Delimitacja tekstu pisanego i mówionego. W: Tekst. Język. Poetyka. Wrocław 1978.
  • [wraz z Z. Kopczyńską:] Polski wiersz toniczny. W poszukiwaniu formuły systemu. „Pamiętnik Literacki” 1977 z. 1.

Prace redakcyjne

  • [wraz z R. Kunchevą:] Vision and Cognition – Wzglad i poznanije. Sofia 2011.
  • [wraz z R. Kunchevą:] Words and Images. Iconicity of the Text – Słowa i obrazy. Ikonicznost’ tieksta. Sofia 2008.
  • [wraz z R. Kunchevą:] Pamiat' i tiekst - Memory and Text. Sofia 2005.
  • [wraz z A. Axer:] Maria Renata Mayenowa. Studia i rozprawy. Warszawa 1993 [Edycja pośmiertna].
  • Tekst i jego odmiany. Warszawa 1996.
  • Typy tekstów. Warszawa 1992.
  • Tekst w kontekście. Wrocław 1990.
  • Studia o tropach. T. 1-2. Wrocław 1988 i 1992.
  • Teoria tekstu. Wrocław 1986.
  • [wraz z E. Janus:] Tekst i zdanie. Wrocław 1983.


Udział w życiu naukowo-organizacyjnym

  • Rada Naukowa Instytutu Badań Literackich (przewodnicząca);
  • Rada Naukowa Instytutu Literatury Wydziału Polonistycznego UW (członkostwo);
  • Komitet Główny Olimpiady Literatury i Języka Polskiego (wiceprzewodnicząca)
  • Zarząd Polskiego Towarzystwa Semiotycznego (członkostwo)
  • Polskie Towarzystwo Językoznawcze (członkostwo);
  • Komitet Redakcyjny rocznika "Stylistyka" (członkostwo);
  • Komitet Redakcyjny serbskiego rocznika "Stil" (członkostwo);
  • Komitet Redakcyjny Słownika Polszczyzny XVI wieku (członkostwo).


Biogramy i opracowania o Pracowniku 

  • Złota Księga Nauki Polskiej 2005 - Naukowcy Zjednoczonej Europy.
  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Warszawa. Zob. link.
  • Współcześni uczeni polscy. Słownik biograficzny. Warszawa.
  • Złota Księga Nauk Humanistycznych 2004.