Kolokwia staropolskie: Konfesje, literatura i polityka: wspólnoty interpretacji Starego Testamentu w kulturze staropolskiej

Opis projektu:

Projekt ma na celu organizację konferencji Konfesje, literatura i polityka: wspólnoty interpretacji Starego Testamentu w kulturze staropolskiej, należącej do cyklu Kolokwia staropolskie organizowanego przez Pracownię Historii Literatury Renesansu i Baroku Instytutu Badań Literackich PAN oraz Katedrę Historii Literatury Staropolskiej KUL, i ma zasięg ogólnokrajowy.

Problematyka przygotowywanej konferencji wyrasta z rozpoznania braku systematycznych, a zarazem podejmowanych w kontekście nowoczesnych paradygmatów metodologicznych badań nad rolą tak kluczowego komponentu polskiej kultury wczesnonowożytnej, jak tradycja biblijna, w tym zwłaszcza starotestamentalna. Pragniemy sięgnąć w naszych poszukiwaniach po zaproponowaną przez Stanleya Fisha kategorię wspólnot interpretacyjnych (interpretative communities), to jest grup społecznych, które budują swoją tożsamość wokół wspólnie wyznawanych wartości i przyjmowanych znaczeń, konstytuując się w odniesieniu do literatury i kultury, które konserwują, a zarazem propagują system określonej aksjologii. Niewątpliwie do najważniejszych tekstów kultury, modelujących szeroko rozumiany system wartości różnorodnych grup społecznych w epoce wczesnonowożytnej, należała Biblia, w tym również Stary Testament. Mimo to jego rola w kształtowaniu i utrwalaniu tożsamości grup społecznych, tworzących dawną Rzeczpospolitą, nie została dotychczas rozpoznana w stopniu porównywalnym ze stanem badań w obcojęzycznej literaturze przedmiotu. Gdy badacze innych kultur europejskich dysponują w tym zakresie obszernymi syntezami i leksykonami, studia polskie pozostają fragmentaryczne i rozproszone, co poważnie utrudnia rozpoznanie roli, jaką specyficznie polska recepcja tej tradycji odegrała w procesie kształtowania się tożsamości kulturowej w okresie wczesnonowożytnym. Organizatorzy pragną zatem pytać o to, jak idee teologiczne, historiozoficzne i etyczne oraz modele retoryczne i motywy zakorzenione w Starym Testamencie rezonowały w kulturze staropolskiej, przyczyniając się m.in. do konstytuowania wzorców osobowych czy formowania określonych wizji politycznych i społecznych (np. narodu wybranego, porządku stanowego, koncepcji władcy i wodza, patriarchalizmu) oraz do kształtowania modeli perswazji i gatunków wypowiedzi, a także jak wykorzystywane były w kontrowersjach wyznaniowych i religijnych. Podczas konferencji przedstawione zostaną wyniki najnowszych badań dotyczących staropolskich przekładów biblijnych, ich literackiej recepcji, gatunków zaczerpniętych ze Starego Testamentu bądź synkretycznie opracowujących jego wątki i motywy, wpływ Starego Testamentu na kształtowanie się słownictwa oraz ram konceptualnych dla dyskursu politycznego (debaty dotyczące Prawa Bożego, porządku społecznego i oporu wobec tyranii) oraz literatury kaznodziejskiej.

Konferencja zmierzać będzie do zebrania i usystematyzowania wyników dotychczasowych badań nad sposobami funkcjonowania i znaczeniem idei, motywów oraz tradycji starotestamentalnych w kulturze staropolskiej oraz zaproponowania nowych paradygmatów ich analizy i opisu. Organizatorzy żywią też przekonanie, iż dostarczy ona materiału do cennej monografii wieloautorskiej, która stanie się pierwszym w polskiej literaturze przedmiotu opracowaniem zagadnienia.